Zijn, Zien en Gezien Worden
Een reis door kunst, fotografie en verwondering
Lees hier verder in mijn Thesis, de Strollology fotokaarten en in mijn Mini Docus lessenserie.
Soms begint een onderzoek niet met een antwoord, maar met een gevoel. Een verlangen om beter te begrijpen hoe kinderen de wereld ervaren. Zo begon mijn afstudeerproject Being, Seeing and Being Seen. De afgelopen twee jaar heb ik als onderzoeker, fotograaf, atelierista en kunsteducator samen met creatieve en hoogbegaafde kinderen onderzocht hoe kunst, fotografie, wandelen en spel kunnen bijdragen aan een dieper bewustzijn van jezelf, de ander en de wereld om je heen.
In een tijd waarin onderwijs vaak gericht is op prestaties en meetbare resultaten, wilde ik juist ruimte maken voor verwondering. Voor langzaam kijken. Voor nieuwsgierigheid. Voor voelen. Voor het mogen onderzoeken zonder dat er één goed antwoord bestaat. Vanuit deze zoektocht ontstonden de Docuslessen: zestien kunstzinnige onderzoekslessen waarin kinderen de wereld leren ervaren met al hun zintuigen. Niet door kennis over kunst te verzamelen, maar door zelf kunstenaar, onderzoeker en maker te worden. Iedere les nodigt uit om opnieuw te kijken, vragen te stellen, te experimenteren en betekenis te geven aan wat wordt ontdekt.
Aan de basis van iedere Docusles ligt een proces dat begint met wat ik artistieke framing noem. Dit is geen uitleg van een opdracht, maar een artistieke opening die kinderen uitnodigt om hun dagelijkse manier van kijken even los te laten. Een bijzonder object op tafel, een kunstwerk, een foto, een verhaal, een geluid, een wandeling of een onverwachte vraag kan het startpunt vormen van een nieuw onderzoek.
De artistieke framing creëert een overgang van het alledaagse naar het onderzoekende. Kinderen worden niet verteld wat zij moeten zien of maken. In plaats daarvan worden zij uitgenodigd om aandachtig waar te nemen, te voelen, vragen te stellen en hun eigen betekenis te geven aan wat zij ervaren. Hierdoor ontstaat ruimte voor eigenaarschap, nieuwsgierigheid en verwondering.Deze werkwijze is geïnspireerd door de fenomenologie, waarin de directe ervaring centraal staat. Eerst ervaren, daarna begrijpen. Eerst zien, daarna benoemen. Daarnaast sluit zij aan bij de Reggio Emilia-benadering, waarin provocaties en onderzoekende leeromgevingen kinderen uitnodigen om zelf betekenis te construeren. Ook strollology speelt hierin een belangrijke rol. Door te vertragen en aandachtig te wandelen leren kinderen details op te merken die in het dagelijks leven vaak onzichtbaar blijven.
Vanuit de artistieke framing ontvouwt zich vervolgens het onderzoek. Kinderen observeren, experimenteren, fotograferen, verzamelen, creëren en reflecteren. Het uiteindelijke kunstwerk is daarbij niet het doel, maar een zichtbare uitkomst van een proces van kijken, ervaren en betekenis geven. Fotografie speelt hierin een bijzondere rol. Niet als middel om mooie plaatjes te maken, maar als instrument om aandachtig te leren kijken. Een camera helpt kinderen stil te staan bij details die zij anders misschien voorbij zouden lopen. Tijdens onze Strollology-wandelingen ontdekten zij dat een stoeptegel, een schaduw of een plas water ineens een verhaal kan vertellen.
Gedurende het onderzoek ontdekte ik dat creativiteit niet ontstaat door kinderen steeds nieuwe technieken aan te leren, maar door hen vertrouwen te geven in hun eigen waarnemingen. Wanneer kinderen ervaren dat hun manier van kijken ertoe doet, groeit niet alleen hun creativiteit, maar ook hun zelfvertrouwen. Langzaam kreeg het project een diepere betekenis. Zijn, Zien en Gezien Worden gaat uiteindelijk niet alleen over kunstonderwijs. Het gaat over aandacht. Over verbinding. Over het gevoel dat je ertoe doet. Dat jouw blik op de wereld waardevol is en gezien mag worden.
Ik hoop dat dit project anderen inspireert om opnieuw te kijken naar wat kunsteducatie kan zijn. Niet als een vak waarin iets moois gemaakt moet worden, maar als een manier om jezelf, elkaar en de wereld beter te leren kennen. De komende jaren wil ik de Docuslessen verder ontwikkelen, samenwerken met scholen, musea en culturele instellingen, en het onderzoek blijven verdiepen. Mijn droom is dat nog veel meer kinderen mogen ervaren hoe bijzonder het is om niet alleen te kijken, maar werkelijk te zien.
Welkom in mijn wereld van Zijn, Zien en Gezien Worden.
